2017-07-03 · 7,810 ដងមើល
Emphysema អាចព្យាបាល តែមិនអាចអាចជាសះស្បើយ
ព័ត៌មានទូទៅ មិនមែនជាការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យទេ។
និយមន័យ Emphysema ជាជំងឺដែលបង្កឡើងដោយការខូចទៅលើជញ្ជាំងនៃកូនថង់សួត តាមរយៈការរលាករយៈពេលយូរ ដែលបណ្តាលឲ្យកូនថង់សួតរលាយចូលគ្នា ក្លាយជាថង់ខ្យល់រីកធំជាប់ជាប្រចាំ (Permanent enlargement of the air space) ជាហេតុធ្វើឲ្យសួតបាត់បង់សមត្ថភាព ក្នុងការផ្លាស់ប្ដូរខ្យល់នៅត្រង់កន្លែងខូច (Dead space)។ ក្នុងករណីដែលមាន Dead space ច្រើនកន្លែងក្នុងសាច់សួត វានឹងបណ្ដាលឲ្យ អ្នកជំងឺជួបប្រទះនូវវិបត្តិក្នុងការដកដង្ហើម ឬហៅថា “respiratory insufficiency”។ មូលហេតុ ជំងឺនេះជាទូទៅវាបង្កឡើងដោយសារផ្សែងបារី ព្រោះថាផ្សែងបារីមានផ្ទុកនូវសារធាតុដែលធ្វើឲ្យកូនថង់ ខ្យល់រលាក។ កូនថង់ខ្យល់ទទួលនូវរងឥទ្ធិពល នៃសារធាតុនេះ បន្តិចម្តងៗយូរឆ្នាំ ក៏នាំឲ្យមានការរលាយចូលគ្នា ហើយភាគច្រើនយើងតែងជួបជំងឺនេះនៅលើមនុស្សដែលមានអាយុចាប់ពី៤០ឆ្នាំឡើងទៅ។ មួយវិញទៀត ជំងឺនេះក៏ស្ថិតនៅក្នុងប្រភេទជំងឺដែលកើតមានពីកំណើតដោយកង្វះសារធាតុអង់ស៊ីមម្យ៉ាងហៅថា Alpha1anti-trypsin ដែលជាសារធាតុប្រឆាំងការរលាក។ ក្រៅពីកត្តាចម្បងទាំងពីរនេះ ការរស់នៅក្នុងបរិយាកាសដែលពោរពេញទៅដោយសារជាតិពុល ឬសម្បូរដោយឧស្ម័នកាបូនម៉ូណូអុកស៊ីត (CO) ក៏ជាកត្តាជម្រុញ ឲ្យមានការកើតឡើងនៃជំងឺនេះផងដែរ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ យើងក៏ឃើញមានការកើតឡើងនៃ Emphysemaទៅលើអ្នកធ្លាប់កើតជំងឺរបេង ដោយសារ មានការបន្សល់ទុកនូវសម្លាកនៅលើសាច់សួត ដែលបានរាតត្បាតដោយមេរោគរបេង ហើយមិនបានសះជិតល្អទៅវិញ នាំឲ្យកូនថង់ខ្យល់ត្រង់កន្លែងនោះ មិនអាចផ្លាស់ប្តូរខ្យល់ បានក៏បណ្តាលឲ្យទៅជា Emphysema។
រោគសញ្ញា ជាទូទៅអ្នកកើតជំងឺនេះក្នុងជំហានដំបូង ពុំមានជារោគសញ្ញាច្បាស់លាស់ណាមួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់នោះទេ ដោយភាគច្រើនអ្នកជំងឺគ្រាន់តែមានអាការៈ ឆាប់ហត់តែប៉ុណ្ណោះ គួបផ្សំទៅនឹងវ័យរបស់អ្នកជំងឺទៀតនោះ នាំឲ្យអ្នកជំងឺមិនអើពើទៅលើរោគសញ្ញានេះឡើយ។ ប៉ុន្តែការហត់នេះ នឹងវិវឌ្ឍកាន់តែធ្ងន់ទៅៗ រួមជាមួយរោគសញ្ញាដទៃទៀត ដូចជា ក្អក និងជំងឺក្លាយរោគផ្សេងទៀត ជាពិសេសជំងឺផ្តាសាយ ដែលធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺកាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ នឹងឈានដល់ ការប្រឹក្សា រួមជាមួយការព្យាបាល ពីគ្រូពេទ្យជំនាញ។
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យទៅលើអ្នកជំងឺ Emphysema ត្រូវពឹងផ្អែកទៅលើចំណុច២ធំៗគឺ៖ ការពិនិត្យលើរាងកាយ (PE) និងធ្វើការថតសួត (Imagery) ដោយនៅក្នុងដំណាក់កាលដំបូងនៃជំងឺ Emphysema ការពិនិត្យទៅលើរាងកាយពុំត្រូវបានរកឃើញសញ្ញាជាក់លាក់ណាមួយទេ ព្រោះថានៅក្នុងដំណាក់កាលនេះ អ្នកជំងឺ អាចនឹងគ្មានរោគសញ្ញា ឬមានសញ្ញាក្នុងការពិបាកដកដង្ហើមតិចតួច។ ចំណែកឯអ្នកជំងឺដែលនៅក្នុង ដំណាក់កាលធ្ងន់ធ្ងរ យើងអាចឃើញមានអាការៈមួយចំនួនដូចជា៖ -ស្គមស្គាំងលេចចេញឆ្អឹងជំនីរ -យកដៃទប់ទ្រូង ឬឱបក្បាលជង្គង់ -ជិតសាច់ដុំចន្លោះឆ្អឹងជំនីរ (Chest drawing) -មិនស្វាយមុខស្វាយមាត់ទោះបីជាមានការលំបាកក្នុងការដកដង្ហើម (pink puffer sign) -ដកដង្ហើមធ្វើមាត់ស្រួច (Pursed lip breathing)ដោយដកដង្ហើមចេញចូលវែងៗ ហើយដង្ហើមចេញវែងជាងដង្ហើមចូល -សួតខាងឈឺមានសភាពប៉ោងជាងសួតមិនឈឺ -ស្តាប់ឮសូរសម្លេងដូចគេហួច (Wheezing) ក្នុងករណី Emphysema តូចល្មម ឬស្ដាប់ឮសូរសំឡេងពេលដកដង្ហើមចូលមិនសូវច្បាស់ បើធៀបជាមួយនឹងសួតមិនឈឺ ក្នុងករណីមាន Emphysema ទំហំធំ -គោះឮសូរសំឡេងខ្ទរខ្លាំង ដូចមានខ្យល់ក្នុងប្រអប់ទ្រូង (Hyperesonance) -ចំពោះរូបភាព X-ray លើការថតសួតយើងឃើញកូនថង់ខ្យល់ដែលទំហំរបស់វាប្រែប្រួលទៅ តាមកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ។
ការព្យាបាល ជំងឺនេះពុំអាចធ្វើការព្យាបាលឲ្យជាដាច់នោះទេ ដោយយើងធ្វើការព្យាបាលដើម្បីទប់ស្កាត់ការវិវឌ្ឍទៅមុខនៃជំងឺនេះតែប៉ុណ្ណោះ ដោយធ្វើការចាក់ Alpha antitrypsin ម្តងក្នុង១សប្តាហ៍រហូតទាល់តែគ្រប់ចំនួន ចំពោះអ្នកជំងឺដែលកង្វះអង់ស៊ីមនេះ។ ក្រោយពីជាជំងឺរបេង ឬអ្នកធ្លាប់ប៉ះពាល់នឹងផ្សែងបារី ត្រូវបញ្ឈប់កាជក់បារី ឬ ចៀសវាងផ្សែងបារី និងធ្វើការតាមដានតាមរយៈ X-Ray ឬ CT-Scan និងធ្វើតេស្តទៅលើមុខងារនៃសួត (Pulmonary function test) ទៅលើអ្នកកើតមាន Emphysema។ យើងត្រូវធ្វើការសង្រ្គោះបន្ទាន់ទៅលើអ្នកជំងឺ នៅពេលដែលអ្នកជំងឺមាន៖ -ការចម្លងរោគ (Infection) ដោយគួបផ្សំនឹងការប្រើប្រាស់ថ្នាំផ្សះ -ការធ្លាយ Emphysema ដែលនាំឲ្យមានខ្យល់ក្នុងសាច់សួត (pneumothorax) -ទំហំនៃ Emphysema ធំហួសប្រមាណ ដែលចាំបាច់ត្រូវទទួលយកការវះកាត់ និងតាមដានក្នុងរយៈពេល ៦ខែម្តង ដើម្បីការពារការលាប់ឡើងវិញ។
ផលវិបាក ក្នុងករណីដែលអ្នកជំងឺមិនបានទទួលការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ នោះអ្នកជំងឺនឹងជួបប្រទះផលវិបាកដែលគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិតដូចជា ការឆ្លងរោគកម្រិតធ្ងន់ និងការវិវឌ្ឍយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងការរលាយចូលគ្នានៃកូនថង់សួត ដែលនាំឲ្យសួតបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការបំពេញមុខងាររបស់ខ្លួនព្រមទាំងមានការសង្កត់ទៅលើ សរសៃឈាម ដែលនាំឲ្យប៉ះពាល់ដល់បេះដូង និងស្ដែងឡើងជាជំងឺខូចបេះដូងខាងស្តាំ។ អត្ថបទដោយ៖ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត ស៊ីន ឈុនអ៊ីម ជាវេជ្ជបណ្ឌិតនៅអគារជំងឺសួតនៃមន្ទីរពេទ្យមិត្តភាពខ្មែរ-សូវៀត។